Ece
New member
“Shoes” Çoğul mu? Basit Bir Dilbilgisi Sorusu Nasıl Toplumsal Cinsiyet, Irk ve Sınıf Meselesine Dönüşebilir?
İngilizcede “shoes” kelimesini gördüğümüzde ilk bakışta mesele oldukça basit görünüyor: Evet, “shoes” çoğuldur. “Shoe” tekil, “shoes” çoğuldur. Cambridge Dictionary de shoe kelimesini, ayağa giyilen nesnelerden “bir tanesi” olarak tanımlıyor ve çoğul kullanım için “shoes” örneklerini veriyor. Oxford da aynı şekilde “a pair of shoes” kullanımını gösteriyor. Cambridge Sözlük+1
Fakat ayakkabı kelimesinin kendisi basit olsa da ayakkabının toplumdaki anlamı hiç de basit değil. Bir çift ayakkabı yalnızca ayağı koruyan bir nesne değildir. Bazen meslek, gelir, yaş, toplumsal cinsiyet, kültürel kimlik, ırk ve ait olma duygusu hakkında insanların birbirleriyle ilgili varsayımlar geliştirmesine aracılık eder. Üstelik bunların çoğu bilinçli olarak yapılmaz.
Tam da burada “shoes çoğul mu?” gibi masum bir İngilizce sorusunun çevresinde daha büyük bir tartışma başlatabiliriz: Bir nesnenin dilbilgisel anlamı ile toplumun o nesneye yüklediği sosyal anlam birbirinden ne kadar farklıdır?
“Shoe” ve “Shoes” Arasındaki Dilbilgisi Farkı
Önce temel noktayı netleştirelim.
Shoe = tekil isimdir.
Shoes = çoğul isimdir.
Örneğin:
- This is a shoe. → Bu bir ayakkabı.
- These are shoes. → Bunlar ayakkabı.
- I bought a shoe. → Bir ayakkabı satın aldım.
- I bought shoes. → Ayakkabı satın aldım.
- I need a pair of shoes. → Bir çift ayakkabıya ihtiyacım var.
Burada önemli bir ayrıntı da var: İngilizcede ayakkabı çifti söz konusu olduğunda “a pair of shoes” oldukça yaygın bir kullanımdır. Çünkü “shoe” tek bir ayakkabıyı ifade ederken “shoes” iki veya daha fazla ayakkabıyı ifade edebilir. Cambridge Sözlük+1
Dolayısıyla “shoes çoğul mu?” sorusunun dilbilgisel cevabı kesinlikle evet.
Ama ilginç olan şu: İnsanlar ayakkabıyı yalnızca dilbilgisi açısından çoğul bir kelime olarak görmüyor. Ayakkabı, sosyal yaşamda kişinin kimliğinin okunmaya çalışıldığı nesnelerden biri haline gelebiliyor.
Ayakkabı Neden Sosyal Bir İşarete Dönüşüyor?
Bir kişinin ayakkabısına baktığımızda aslında ayakkabının kendisinden çok daha fazlasını yorumlayabiliriz.
Spor ayakkabı, klasik ayakkabı, iş ayakkabısı, pahalı tasarım ayakkabısı, ikinci el ayakkabı veya okul ayakkabısı farklı sosyal çağrışımlar yaratabilir. Bunların hiçbiri nesnenin doğal özellikleri değildir. Toplum, zaman içerisinde bu nesnelere anlam yükler.
Örneğin belirli bir iş ortamında “profesyonel görünmek” ile belirli kıyafet ve ayakkabı türleri arasında ilişki kurulabilir. Başka bir ortamda aynı ayakkabı “fazla resmi” veya “fazla pahalı” bulunabilir.
Bu nedenle ayakkabı üzerinden yapılan değerlendirmeler çoğu zaman yalnızca estetik değildir. Arkasında sınıfsal kodlar da bulunabilir.
2026'da yayımlanan nitel bir araştırmada araştırmacılar ergenlerin sosyal sınıf ayrımcılığını nasıl deneyimlediğini incelemiş ve katılımcıların görünüş, kullanılan maddi ürünler, aile mesleği ve ekonomik durum gibi unsurlar üzerinden sınıfsal değerlendirmelerle karşılaşabildiğini ortaya koymuştur. Araştırmada ayakkabının da doğrudan sosyal sınıf ayrımcılığının bir göstergesi olarak ortaya çıktığı görülmektedir. Sage Journals
Bu bulgu önemli çünkü “Hangi ayakkabıyı giyiyorsun?” sorusu bazı durumlarda “Ne kadar paran var?” veya “Hangi sosyal çevreye aitsin?” gibi başka soruların dolaylı biçimine dönüşebilir.
Toplumsal Cinsiyet Ayakkabının Anlamını Nasıl Değiştiriyor?
Ayakkabının sosyal anlamının bir diğer boyutu toplumsal cinsiyettir.
Toplumlar tarih boyunca kadınların ve erkeklerin nasıl görünmesi gerektiğine ilişkin farklı beklentiler geliştirdi. Bu beklentiler yalnızca kıyafetlerle sınırlı kalmadı; ayakkabılar da bu sistemin parçası oldu.
Örneğin kadınlıkla ilişkilendirilen yüksek topuklu ayakkabılar, bazı iş ve sosyal ortamlarda “şık”, “zarif” veya “profesyonel” kabul edilebilirken aynı zamanda fiziksel rahatsızlık yaratabilir. Buradaki çelişki dikkat çekicidir: Bir ayakkabının toplumsal olarak “uygun” kabul edilmesi, onu giyen kişi için fiziksel açıdan rahat olduğu anlamına gelmez.
Kadınların deneyimlerini bu noktada tek bir hikâyeye indirgememek gerekiyor. Bazı kadınlar topuklu ayakkabıyı severek ve isteyerek giyebilir. Bazıları ise iş ortamının, moda anlayışının veya çevresindeki insanların beklentileri nedeniyle bunu tercih etmek zorunda hissedebilir. Bazıları içinse ayakkabı tamamen işlevsel bir nesnedir.
Dolayısıyla “kadınlar topuklu ayakkabı giymek istemez” gibi genelleyici bir cümle de, “kadınlar bunu tamamen özgürce seçiyor” demek de farklı deneyimleri görmezden gelebilir.
Toplumsal yapıların etkisi tam olarak burada ortaya çıkar: Seçim gerçekten var olabilir, fakat seçeneklerin kendisi sosyal koşullar tarafından şekillendirilebilir.
Kadınların Deneyimini Dinlemek Neden Önemli?
Kadınların görünüşleri üzerinden değerlendirilmesi, yalnızca moda tercihi olarak görülmemeli. Özellikle iş yaşamında görünüş, profesyonellik ve toplumsal cinsiyet arasındaki ilişkiler daha karmaşık hale geliyor.
Irk ve toplumsal cinsiyetin birlikte devreye girdiği durumlarda bu baskı daha da farklılaşabiliyor. Örneğin siyah kadınların iş ortamlarında saçları, bedenleri ve kıyafetleri üzerinden karşılaştıkları beklentileri inceleyen araştırmalar, “profesyonellik” kavramının her zaman kültürel olarak tarafsız olmadığını gösteriyor.
Bir araştırmada siyah kadınların Afro-merkezli saç stilleriyle görüldüklerinde daha az profesyonel olarak değerlendirilme ihtimali incelenmiş; araştırmacılar saç stilinin profesyonellik ve baskınlık değerlendirmeleriyle ilişkili olduğunu ortaya koymuştur. PubMed Central (PMC)+1
Daha yeni araştırmalar da benzer şekilde, siyah kadınların doğal saçlarının değer gördüğü çalışma ortamlarının aidiyet ve özgünlük duygusuyla ilişkili olabileceğini göstermektedir. 1.693 siyah kadın profesyonelle yapılan bir araştırmada, doğal saçın kabul gördüğünü belirten örgütsel ortamların daha yüksek özgünlük ve kimlik güvenliğiyle ilişkili olduğu bulunmuştur. PubMed
Bunların doğrudan ayakkabıyla ilgili olmadığını belirtmek önemli. Fakat bize daha geniş bir mekanizmayı gösteriyor: Toplum bazı bedenlerin ve görünümlerin “normal”, “profesyonel” veya “uygun” kabul edilmesini diğerlerinden daha kolay hale getirebilir.
Aynı mekanizma kıyafet ve ayakkabı tercihlerinde de tartışılabilir.
Irk ve “Uygun Görünme” Baskısı
Irk söz konusu olduğunda görünüşün sosyal anlamı daha da karmaşıklaşır.
Bir ayakkabı tek başına “ırksal” bir nesne değildir. Fakat kişinin görünüşü, ten rengi, saç biçimi, kıyafeti ve kültürel kimliği toplumdaki mevcut önyargılarla birlikte değerlendirilebilir.
Özellikle siyah kadınlarla yapılan araştırmalar, görünüşün profesyonel kimlikle ilişkilendirildiği ortamlarda ırk ve cinsiyetin birbirinden bağımsız çalışmadığını gösteriyor. Araştırmacılar bunu kesişimsellik perspektifiyle ele alıyor: Bir kişinin deneyimi yalnızca “kadın olmak” veya yalnızca “siyah olmak” üzerinden açıklanamayabilir; iki kimliğin birlikte oluşturduğu sosyal konum farklı bir deneyim yaratabilir. PubMed+1
Bu nedenle aynı ayakkabı farklı kişiler üzerinde farklı sosyal anlamlar taşıyabilir.
Buradaki mesele ayakkabının “ırkçı” olması değildir. Mesele, toplumun kişilerin görünüşlerini değerlendirirken mevcut ırksal ve toplumsal cinsiyet kalıplarını kullanabilmesidir.
İngilizcede “shoes” kelimesini gördüğümüzde ilk bakışta mesele oldukça basit görünüyor: Evet, “shoes” çoğuldur. “Shoe” tekil, “shoes” çoğuldur. Cambridge Dictionary de shoe kelimesini, ayağa giyilen nesnelerden “bir tanesi” olarak tanımlıyor ve çoğul kullanım için “shoes” örneklerini veriyor. Oxford da aynı şekilde “a pair of shoes” kullanımını gösteriyor. Cambridge Sözlük+1
Fakat ayakkabı kelimesinin kendisi basit olsa da ayakkabının toplumdaki anlamı hiç de basit değil. Bir çift ayakkabı yalnızca ayağı koruyan bir nesne değildir. Bazen meslek, gelir, yaş, toplumsal cinsiyet, kültürel kimlik, ırk ve ait olma duygusu hakkında insanların birbirleriyle ilgili varsayımlar geliştirmesine aracılık eder. Üstelik bunların çoğu bilinçli olarak yapılmaz.
Tam da burada “shoes çoğul mu?” gibi masum bir İngilizce sorusunun çevresinde daha büyük bir tartışma başlatabiliriz: Bir nesnenin dilbilgisel anlamı ile toplumun o nesneye yüklediği sosyal anlam birbirinden ne kadar farklıdır?
“Shoe” ve “Shoes” Arasındaki Dilbilgisi Farkı
Önce temel noktayı netleştirelim.
Shoe = tekil isimdir.
Shoes = çoğul isimdir.
Örneğin:
- This is a shoe. → Bu bir ayakkabı.
- These are shoes. → Bunlar ayakkabı.
- I bought a shoe. → Bir ayakkabı satın aldım.
- I bought shoes. → Ayakkabı satın aldım.
- I need a pair of shoes. → Bir çift ayakkabıya ihtiyacım var.
Burada önemli bir ayrıntı da var: İngilizcede ayakkabı çifti söz konusu olduğunda “a pair of shoes” oldukça yaygın bir kullanımdır. Çünkü “shoe” tek bir ayakkabıyı ifade ederken “shoes” iki veya daha fazla ayakkabıyı ifade edebilir. Cambridge Sözlük+1
Dolayısıyla “shoes çoğul mu?” sorusunun dilbilgisel cevabı kesinlikle evet.
Ama ilginç olan şu: İnsanlar ayakkabıyı yalnızca dilbilgisi açısından çoğul bir kelime olarak görmüyor. Ayakkabı, sosyal yaşamda kişinin kimliğinin okunmaya çalışıldığı nesnelerden biri haline gelebiliyor.
Ayakkabı Neden Sosyal Bir İşarete Dönüşüyor?
Bir kişinin ayakkabısına baktığımızda aslında ayakkabının kendisinden çok daha fazlasını yorumlayabiliriz.
Spor ayakkabı, klasik ayakkabı, iş ayakkabısı, pahalı tasarım ayakkabısı, ikinci el ayakkabı veya okul ayakkabısı farklı sosyal çağrışımlar yaratabilir. Bunların hiçbiri nesnenin doğal özellikleri değildir. Toplum, zaman içerisinde bu nesnelere anlam yükler.
Örneğin belirli bir iş ortamında “profesyonel görünmek” ile belirli kıyafet ve ayakkabı türleri arasında ilişki kurulabilir. Başka bir ortamda aynı ayakkabı “fazla resmi” veya “fazla pahalı” bulunabilir.
Bu nedenle ayakkabı üzerinden yapılan değerlendirmeler çoğu zaman yalnızca estetik değildir. Arkasında sınıfsal kodlar da bulunabilir.
2026'da yayımlanan nitel bir araştırmada araştırmacılar ergenlerin sosyal sınıf ayrımcılığını nasıl deneyimlediğini incelemiş ve katılımcıların görünüş, kullanılan maddi ürünler, aile mesleği ve ekonomik durum gibi unsurlar üzerinden sınıfsal değerlendirmelerle karşılaşabildiğini ortaya koymuştur. Araştırmada ayakkabının da doğrudan sosyal sınıf ayrımcılığının bir göstergesi olarak ortaya çıktığı görülmektedir. Sage Journals
Bu bulgu önemli çünkü “Hangi ayakkabıyı giyiyorsun?” sorusu bazı durumlarda “Ne kadar paran var?” veya “Hangi sosyal çevreye aitsin?” gibi başka soruların dolaylı biçimine dönüşebilir.
Toplumsal Cinsiyet Ayakkabının Anlamını Nasıl Değiştiriyor?
Ayakkabının sosyal anlamının bir diğer boyutu toplumsal cinsiyettir.
Toplumlar tarih boyunca kadınların ve erkeklerin nasıl görünmesi gerektiğine ilişkin farklı beklentiler geliştirdi. Bu beklentiler yalnızca kıyafetlerle sınırlı kalmadı; ayakkabılar da bu sistemin parçası oldu.
Örneğin kadınlıkla ilişkilendirilen yüksek topuklu ayakkabılar, bazı iş ve sosyal ortamlarda “şık”, “zarif” veya “profesyonel” kabul edilebilirken aynı zamanda fiziksel rahatsızlık yaratabilir. Buradaki çelişki dikkat çekicidir: Bir ayakkabının toplumsal olarak “uygun” kabul edilmesi, onu giyen kişi için fiziksel açıdan rahat olduğu anlamına gelmez.
Kadınların deneyimlerini bu noktada tek bir hikâyeye indirgememek gerekiyor. Bazı kadınlar topuklu ayakkabıyı severek ve isteyerek giyebilir. Bazıları ise iş ortamının, moda anlayışının veya çevresindeki insanların beklentileri nedeniyle bunu tercih etmek zorunda hissedebilir. Bazıları içinse ayakkabı tamamen işlevsel bir nesnedir.
Dolayısıyla “kadınlar topuklu ayakkabı giymek istemez” gibi genelleyici bir cümle de, “kadınlar bunu tamamen özgürce seçiyor” demek de farklı deneyimleri görmezden gelebilir.
Toplumsal yapıların etkisi tam olarak burada ortaya çıkar: Seçim gerçekten var olabilir, fakat seçeneklerin kendisi sosyal koşullar tarafından şekillendirilebilir.
Kadınların Deneyimini Dinlemek Neden Önemli?
Kadınların görünüşleri üzerinden değerlendirilmesi, yalnızca moda tercihi olarak görülmemeli. Özellikle iş yaşamında görünüş, profesyonellik ve toplumsal cinsiyet arasındaki ilişkiler daha karmaşık hale geliyor.
Irk ve toplumsal cinsiyetin birlikte devreye girdiği durumlarda bu baskı daha da farklılaşabiliyor. Örneğin siyah kadınların iş ortamlarında saçları, bedenleri ve kıyafetleri üzerinden karşılaştıkları beklentileri inceleyen araştırmalar, “profesyonellik” kavramının her zaman kültürel olarak tarafsız olmadığını gösteriyor.
Bir araştırmada siyah kadınların Afro-merkezli saç stilleriyle görüldüklerinde daha az profesyonel olarak değerlendirilme ihtimali incelenmiş; araştırmacılar saç stilinin profesyonellik ve baskınlık değerlendirmeleriyle ilişkili olduğunu ortaya koymuştur. PubMed Central (PMC)+1
Daha yeni araştırmalar da benzer şekilde, siyah kadınların doğal saçlarının değer gördüğü çalışma ortamlarının aidiyet ve özgünlük duygusuyla ilişkili olabileceğini göstermektedir. 1.693 siyah kadın profesyonelle yapılan bir araştırmada, doğal saçın kabul gördüğünü belirten örgütsel ortamların daha yüksek özgünlük ve kimlik güvenliğiyle ilişkili olduğu bulunmuştur. PubMed
Bunların doğrudan ayakkabıyla ilgili olmadığını belirtmek önemli. Fakat bize daha geniş bir mekanizmayı gösteriyor: Toplum bazı bedenlerin ve görünümlerin “normal”, “profesyonel” veya “uygun” kabul edilmesini diğerlerinden daha kolay hale getirebilir.
Aynı mekanizma kıyafet ve ayakkabı tercihlerinde de tartışılabilir.
Irk ve “Uygun Görünme” Baskısı
Irk söz konusu olduğunda görünüşün sosyal anlamı daha da karmaşıklaşır.
Bir ayakkabı tek başına “ırksal” bir nesne değildir. Fakat kişinin görünüşü, ten rengi, saç biçimi, kıyafeti ve kültürel kimliği toplumdaki mevcut önyargılarla birlikte değerlendirilebilir.
Özellikle siyah kadınlarla yapılan araştırmalar, görünüşün profesyonel kimlikle ilişkilendirildiği ortamlarda ırk ve cinsiyetin birbirinden bağımsız çalışmadığını gösteriyor. Araştırmacılar bunu kesişimsellik perspektifiyle ele alıyor: Bir kişinin deneyimi yalnızca “kadın olmak” veya yalnızca “siyah olmak” üzerinden açıklanamayabilir; iki kimliğin birlikte oluşturduğu sosyal konum farklı bir deneyim yaratabilir. PubMed+1
Bu nedenle aynı ayakkabı farklı kişiler üzerinde farklı sosyal anlamlar taşıyabilir.
Buradaki mesele ayakkabının “ırkçı” olması değildir. Mesele, toplumun kişilerin görünüşlerini değerlendirirken mevcut ırksal ve toplumsal cinsiyet kalıplarını kullanabilmesidir.